Iqtisodchilar global "demografik qish" kelishi haqida ogohlantirmoqda

Dunyo miqyosida tug‘ilish koeffitsienti tez orada doimiy aholi darajasini saqlab qolish uchun zarur bo‘lgan darajadan pastga tushadi, deb yozadiThe Wall Street Journal (WSJ).

Nashrning qayd etishicha, dunyoning deyarli barcha mamlakatlarida turli daromadli, ta’lim va ish bilan band ayollar orasida tug‘ish darajasi pasaymoqda. "Bu odamlarning turmush tarzi, iqtisodiy o'sish va global qudratli davlatlarning mavqei uchun juda katta oqibatlarga olib keladi", deydi WSJ.

Yuqori daromadli mamlakatlarda tug'ilish darajasi 1970-yillardan beri yangilanish darajasidan pastga tushdi va koronavirus pandemiyasi davrida keskin pasaydi. Rivojlanayotgan mamlakatlarda ham u pasaymoqda. 2023-yilda Hindiston Xitoyni ortda qoldirib, dunyoning eng ko'p aholisi bo'lgan davlatga aylandi, ammo u yerda ham tug'ilish darajasi yangilanish darajasidan past.

Pensilvaniya universitetining demografiya bo'yicha mutaxassisi Xesus Fernandes-Villaverde: "Demografik qish yaqinlashmoqda", deydi.

Uning ta'kidlashicha, aholi sonining kamayishi mamlakatning global ta'sirining pasayishiga olib keladi. Bu esa, dedi u, “baland davlatlar – AQSh, Xitoy va Rossiyaning uzoq muddatli maqomi haqida savollar tug‘diradi”.

2017-yilda dunyo miqyosida tug'ilish darajasi (bir ayolga o'rtacha bolalar soni) 2,5 ni tashkil etdi. Keyin Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) bu raqam 2020-yillarning oxiriga kelib 2,4 ga tushishini bashorat qildi. Biroq, 2021-yilda u 2,3 ga yetdi. Fernandes-Villaverde fikricha, dunyoda haqiqiy tug'ilish darajasi BMT ma'lumotlaridan 10-20 foizga ortda qolmoqda.

Xitoyda 2023-yilda 9 million odam tug'ilgan - bu BMTning "neytral" ssenariysidagidan 16 foizga kam. Qo'shma Shtatlarda 3,59 million yangi tug'ilgan chaqaloq ro'yxatga olingan - BMT prognozidan 4 foizga kam. Misrda o'tgan yil davomida tug'ilish darajasi prognozdan 17 foizga, Keniyada 2022-yilda 18 foizga past bo'lgan. Fernandes-Villaverde hisob-kitoblariga ko'ra, 2023-yilda global tug'ilish birinchi marta o'rnini bosadigan darajadan pastga tushadi.

Ostindagi Texas universitetining aholishunos olimi Din Spirsning taʼkidlashicha, aniq xulosalar chiqarish uchun maʼlumotlar yetarli boʻlmasa-da, “biz bu chiziq uzoq emasligiga ishonchimiz komil”. Vashington universiteti qoshidagi Sog'liqni saqlash o'lchovlari va baholash instituti hisob-kitoblariga ko'ra, 2061-yilda dunyo aholisi soni 9,5 milliard kishiga yetadi, shundan so'ng u kamayishni boshlaydi.

Qo'shma Shtatlarda koronavirus pandemiyasi davrida qisqa muddatli chaqaloq bumi kuzatildi, shundan so'ng tug'ilish darajasi 1,62 ga tushdi, bu rekord darajadagi eng past ko'rsatkichdir. Nyu-Xempshir universitetining katta demografi Kennet Jonsonning hisob-kitoblariga ko'ra, agar mamlakatda tug'ilish darajasi 2007-yil darajasida (2,1 ko'rsatkich) saqlanib qolganda edi, o'shandan beri Qo'shma Shtatlarda haqiqiydan 10,6 million ko'proq bola tug'ilgan bo'lar edi.